Onderscheid

Scholen zijn er in allerlei soorten en maten. Met een adjectief als reformatorisch, protestants-christelijk of evangelisch worden scholen van elkaar onderscheiden. Bij onze school is dat reformatorisch. We zijn er aan gewend. De reformatorische richting is sinds vele jaren door de overheid erkend. Toch is er een tijd geweest dat er reformatorische scholen waren zonder dat ze deze naam droegen. Het is de Driestar-oprichter Kuijt geweest die het begrip reformatorisch heeft geïntroduceerd. Een nieuw begrip achtte hij nodig omdat in de christelijke scholen van die tijd steeds minder de zuivere waarheid in het licht van Gods Woord werd onderwezen. De vlag dekte de lading niet meer. Inmiddels zijn er 60 jaar voorbij. Het stof van de seculiere tijd waait dagelijks over en in onze reformatorische school. Onze vlag staat nog steeds in top. Maar hoe is het gesteld met onze lading? Vroeger heetten onze scholen: “School met de Bijbel”. Daarmee werd gelijk de kern van de identiteit geraakt. “School met de Bijbel” geeft aan dat de Bijbel er is, opengaat en doorwerkt in het schoolleven. Anno 2013 is “School met de Bijbel” meer onderscheidend dan in de tijd van Kuijt. Tijd voor een naamswijziging? Of moeten we, voordat we de vlag veranderen, eerst kritisch kijken of onze lading nog wel onderscheidend is?

Collectieve roeping

Werk aan de winkel voor onderwijsadviesbureaus. Volgens hen hebben veel scholen zorgen over de identificatie van leraren met de collectieve waarden van de organisatie. Denk hierbij aan termen als roeping en identiteit. U leest het goed: ook openbare scholen hanteren deze begrippen. Ze worden daar ook als waardevol, zelfs noodzakelijk beschouwd. Maar, dat is nu precies het probleem. Onderwijsonderzoekers zien een trend naar meer individualisering van de roeping. Door het ontbreken van een gezamenlijk ideaal wordt de professionele eenzaamheid van de leraar groter. Je voelt direct aan: dat is niet goed. Daarom moeten adviesbureaus aan het werk voor het creëren van professionele gemeenschappen met een "corporate identity". In onderwijstermen betekent dat een “collectieve roeping”. Helaas voor deze adviesbureaus; reformatorische scholen hebben al jaren zoiets. We noemen het alleen anders. Bovendien hangt roeping niet alleen af van mensen.

Gedrevenheid

Wat maakt een school tot een goede school? Dat is een vraag die wordt gesteld op veel seminars voor schoolleiders. Door te sturen op rendementen? Natuurlijk is het belangrijk om te weten de eindresultaten zijn. Werken met het eind voor ogen. Maar gras gaat niet groeien als je er harder aan trekt. Of wordt een school beter als je veel regels stelt? Ook hier geldt: regels zijn nodig, maar een teveel aan regels werkt averechts. Regels geven structuur en voorkomen wanorde, maar een teveel geeft bureaucratie en ontneemt eigen verantwoordelijkheid. De belangrijkste succesfactoren worden niet gevormd door rendement of regels, maar door motivatie, gedrevenheid en betrokkenheid. Dit geldt voor de leraar, maar net zo goed voor de leerling. Die gedrevenheid is er binnen onze school. In ruime mate. Soms een beetje in de schaduw of soms met een beetje stof erop. Maar het is er. Iedere keer als ik met docenten of conciërges in de school spreek dan merk ik dat. Laten we onze eigen gedrevenheid weer eens wat meer de ruimte geven. Uit de schaduw, het stof eraf. Dat geeft positieve energie. Dat hebben we nodig in ons werk. De leerlingen zullen het merken.

Niet aansluiten bij leefwereld jongeren

Omgaan met jongeren staat in de belangstelling. De opvoedingsverlegenheid bij ouders, de problemen bij catechisatie in de kerken en de orde op school. Dit draagt allemaal bij aan een grote belangstelling voor omgaan met jongeren. Het dominante advies lijkt: sluit zoveel mogelijk aan bij de leefwereld van onze jongeren. Voor een school lijkt me dat een slecht advies. Jongeren hebben ieder hun eigen persoonlijke leefwereld, hun beleving van de werkelijkheid waarin ze zich comfortabel voelen. Het is juist de school die de jongeren de kennis en ervaringen biedt die nieuw zijn en verschillen met de eigen leefwereld. Ontmoetingen met onbekende zaken vanuit een Bijbelse grondslag die houvast biedt. Door een leraar die zijn eigen leefwereld gevormd heeft door een jarenlange studie en ervaring. Die zelf geworteld is in de Bijbelse levensbeschouwing. Een leraar die in staat is om een atmosfeer te creëren waarin leerlingen vragen stellen, uitgedaagd worden, verbeeldingskracht ontwikkelen, initiatieven gaan nemen en relativeringsvermogen krijgen. Met een prikkelende benadering die soms haaks staat op de leefwereld van de jongere.

Nuttigheid

Op school wordt geleerd dat Adam Smith de grondlegger is van ons huidige economische systeem: het kapitalisme. In zijn bekende boek "The Wealth of Nations" is de meest geciteerde zin: "Wij danken ons eten niet aan de welwillendheid van de slager en de bakker, maar aan hun eigenbelang." Eigenbelang (of: egoïsme) is de hoeksteen geworden van onze economie. Eigenbelang gaat vaak samen met het nuttigheidsdenken. Wat heb ik er aan? We zien dat ook op school: "Meneer, moet ik dit ook voor de repetitie kennen?" of "Wat is het nut dat we dit leren?". Onlangs las ik dat Adam Smith ook nog een ander boek heeft geschreven "Theory of Moral Sentiments". In dit werk is sympathie het centrale begrip, in de zin van: het vermogen dat mensen hebben om zich te verplaatsen in een ander. Rekening houden met een ander. Dat klinkt bijna Bijbels. Leven voor een ander. Als Christus de Hoeksteen in ons leven is geworden, wordt het zelfs: leven voor de Ander: leven ter ere van God. Dan komt de vraag naar nuttigheid in een heel ander perspectief te staan.

Leuk onderwijs

“Leuk” is een belangrijke norm in onze tijd. Alles moet vooral leuk zijn en dat geldt ook voor onderwijs. Met veel beelden, verhaaltjes, spelletjes en experimenten moet het onderwijs leuk worden gemaakt. Iedere school heeft tegenwoordig wel kenmerken van het vrije-school concept. Gelukkig kan de technologie helpen bij het leuker maken van het onderwijs: videoclips, serious games, mediated reality, online leercommunities. Maar het vergt wel veel van de leraar. Die moet het allemaal wel leuk maken door het inzetten van nieuwe technische snufjes, het zoeken van aansluiting bij jongeren en hen motiveren. Welke leraar geeft zijn lessen leuk, leuker, leukst? Sommige dingen in het leven zijn niet leuk, maar wel nuttig en soms zelfs noodzakelijk. Het is voor jongeren nuttig dingen te doen die niet altijd leuk zijn. Aan elk werk zitten leuke, maar ook minder leuke aspecten. Het zou wat zijn als we in ons werk alleen de leuke dingen zouden doen. Natuurlijk is het fijn als jongeren met plezier naar school gaan. Ik ga ook met plezier naar m’n werk, met heel veel plezier zelfs; toch is niet altijd alles leuk. In het leven is niet alles leuk. Verantwoordelijkheden geven rechten en plichten, maar ook lusten en lasten. Ook dat moeten onze jongeren leren.

Nieuwe regering

De nieuwe regering komt eraan. Dagelijks kunnen we de voortgang lezen in de krant. Dat het een regering wordt zonder een christelijke partij brengt de nodige pennen in beweging. Zo is onlangs een boek verschenen waarin het einde van de reformatorische zuil wordt beschreven. Anderen verwachten dat de vrijheid van onderwijs haar laatste fase ingaat. Weer een ander verwijt de reformatorische gezindte dat ze erg afwachtend is en roept op tot actie. Natuurlijk moeten we onze ogen niet sluiten voor de ontwikkelingen om ons heen. Vanzelfsprekend moeten we proberen ons voor te bereiden op de toekomst. Maar we moeten eerst en vooral beseffen dat de toekomst niet in onze hand ligt, maar in Gods hand. Onze scholen zijn opgericht door predikanten en ouders die het volste vertrouwen hadden dat de Heere een geopende deur heeft gegeven voor ons onderwijs en dat alleen de Heere Zelf die kan sluiten (Openbaring 3:7). De deur van ons onderwijs met de Bijbel staat nog steeds wijd open. Laten we die ruimte ten volle gebruiken, ook als deze deur wat minder ruimte zal geven. Dat vraagt uiteraard (op de juiste tijd, plaats en op gepaste toon) maatschappelijke en politieke beïnvloeding. Op school moeten we onze verantwoordelijkheid vooral nemen door goed Bijbels, maar ook kwalitatief hoogwaardig onderwijs te geven. De Bijbel spoort ons ook aan om te bidden: de kracht van het gebed is groter dan de kracht van een regering (Jacobus 5:13-18).